Een blog over de fabels en feiten van talentontwikkeling in de sport. NL sportpsycholoog Ad Vos wijst op onderzoek dat concludeert dat ´Vroege toppers zelden de latere kampioenen zijn´. Daarbij betrekt hij het Long-Term Athlete Development-model (LTAD).

Door: NL sportpsycholoog Ad Vos

Nieuwe inzichten over sportieve talentontwikkeling

In de sportwereld leeft al decennialang het hardnekkig idee dat wie op jonge leeftijd uitblinkt, de grootste kans heeft om later de absolute top te bereiken. Talentidentificatieprogramma’s, selectieteams en sportacademies zijn grotendeels ingericht volgens dit principe. Vroege prestaties en veel sport-specifieke training gelden daarbij als dé voorspellers van toekomstig succes (Macnamara et al., 2014).

Grootschalig recent onderzoek onder (voormalige) internationale topsporters schetst echter verrassend een ander beeld. Lang niet alle jeugdtalenten halen de top en veel wereldklasse-atleten waren in hun jeugd juist helemaal niet uitzonderlijk (Güllich et al., 2025).

Vroege toppers zijn zelden latere kampioenen

Een van de meest opvallende conclusies uit dit onderzoek is dat sportief succes op jonge leeftijd maar weinig zegt over prestaties op volwassen leeftijd. In een omvangrijke meta-analyse onder meer dan 50.000 atleten, waaronder Olympiërs en internationale medaillewinnaars, laat Güllich et al. (2023) zien dat bijna 90% van de succesvolle junioren later géén internationale topsporter wordt.

Omgekeerd blijkt dat ongeveer 70% van de volwassen topsporters géén uitzonderlijke jeugdcarrière had (Güllich et al., 2025). Een bekend voorbeeld is Michael Jordan, die op de middelbare school werd afgewezen voor het varsity-team, maar uiteindelijk uitgroeide tot een van de grootste sporters aller tijden.

Deze bevindingen ondergraven de aanname dat vroege prestaties een betrouwbare voorspeller zijn van toekomstig topsportniveau. Talentselectie op jonge leeftijd lijkt vooral goed te zijn in het herkennen van vroeg ontwikkelde sporters en veel minder in het identificeren van lange-termijn potentieel.

*** MELD JE AAN! ***

 START OPLEIDING MENTALE TRAINING 2026

 

Werk jij in zorg, onderwijs, sport, HR of coaching en zie je hoe stress, prestatiedruk en vermoeidheid mensen beïnvloeden? Wil je een wetenschappelijk onderbouwde en direct toepasbare methode leren om mentale veerkracht te vergroten?

Slechts 1x per jaar aangeboden door NL sportpsycholoog Jan Sleijfer

BEKIJK VIDEO [HIER] VAN OUD-DEELNEMERS

Complete toolbox MENTALE VAARDIGHEDEN volgens Drie Batterijen® methode

Driedaagse opleiding: za 30 mei, 06 juni en 13 juni 2026

Klik HIER voor meer info over de opleiding & licentie!

Topsporters blinken juist later uit

Wanneer de ontwikkelingscurve van (groepen) sporters worden vergeleken, ontstaat een paradoxaal beeld. Navolgende figuur, gebaseerd op data van Barth et al. (2022), geeft de prestatietrajecten weer van  508 atleten van wereldklasse en 420 best geclassificeerde nationale kampioenen in de leeftijd van 14- 22 jaar.

De uitkomst is opmerkelijk: atleten die uiteindelijk de wereldtop bereiken, presteren in hun jeugd gemiddeld mínder goed dan leeftijdsgenoten die op volwassen leeftijd net onder de absolute top blijven. Met andere woorden: binnen de elitegroep gaat een relatief bescheiden jeugdniveau samen met een hogere piekprestatie later in de carrière (Güllich et al., 2025).

Deze bevinding staat haaks op klassieke expertise-theorieën, zoals het idee dat meer en vroegere ‘deliberate practice’ automatisch leidt tot betere prestaties (Ericsson et al., 1993). Voor topsport lijkt juist een geleidelijke en minder versnelde ontwikkeling kenmerkend.

Minder specialisatie, meer variatie bij talentontwikkeling

De vorm van deze ontwikkelingscurve hangt sterk samen met hoe sporters trainen in hun jeugd. Waar succesvolle junioren zich vaak vroeg specialiseren en veel uren maken in één sport, blijken volwassen topsporters juist minder sport-specifiek te trainen en ervaring op te doen in meerdere sporten (Barth et al., 2022).

Wereldklasse-atleten beoefenen in hun jeugd doorgaans meerdere sporten gedurende meerdere jaren. Dit leidt tot een langzamere, maar duurzamere prestatieontwikkeling. Dit patroon is consistent aangetoond in uiteenlopende disciplines, van atletiek en zwemmen tot teamsporten (Güllich & Barth, 2024).

Waarom is een brede basis beter?

Güllich et al. (2025) onderscheiden drie mechanismen die verklaren waarom veel talentvolle junioren het uiteindelijk niet redden, terwijl minder opvallende sporters later alsnog doorbreken:

• Zoek- en matchhypothese: door meerdere sporten te beoefenen ontdekken jonge sporters beter welke sport het beste past bij hun fysieke, motorische en psychologische kenmerken.
• Leer-kapitaalhypothese: multisportervaring vergroot het aanpassingsvermogen, motorisch repertoire en leervermogen, waardoor latere sport-specifieke training effectiever wordt.
• Beperkte-risico-hypothese: minder vroege specialisatie verlaagt de kans op overbelasting, blessures en burn-out, veelvoorkomende oorzaken van vroegtijdige uitval (Barth et al., 2022).

Implicaties voor talentontwikkeling

Deze inzichten hebben grote consequenties voor jeugdopleidingen en talentprogramma’s. Multisportdeelname en gedoseerde specialisatie zouden niet langer moeten worden gezien als risico, maar als investering in duurzaam topsportpotentieel. Deze benadering sluit aan bij het Long-Term Athlete Development-model (LTAD), waarin ontwikkeling op de lange termijn centraal staat.

Oplaadtip NL sportpsycholoog

Sportpsychologie kan binnen een LTAD-benadering op meerdere niveaus bijdragen aan effectievere en duurzamere talentontwikkeling:

1. Ondersteunen van brede ontwikkeling en motivatie
   Door variatie, spelplezier en autonomie-ondersteunend coachen te stimuleren, wordt intrinsieke motivatie versterkt en vroegtijdige prestatiedruk verminderd.
2. Begeleiden van geleidelijke specialisatie
   Een gefaseerde overgang naar sport-specifieke focus vraagt begeleiding bij onzekerheid, vergelijking met leeftijdsgenoten en tijdelijk prestatievrerlies.
3. Ontwikkelen van leer- en aanpassingsvermogen
   Aandacht voor zelfregulatie, reflectie en omgaan met feedback vergroot het rendement van latere intensieve training.
4. Preventie van uitval
   Vroegtijdige signalering van overbelasting, prestatiedruk en motivatieverlies helpt blessures en burn-out voorkomen.
5. Adviseren bij selectie en evaluatie
   Door naast huidige prestaties ook leerhouding, ontwikkelpotentieel en psychologische flexibiliteit mee te nemen, sluiten selectieprocessen beter aan bij een LTAD-visie.

Wil jij meer weten over talentontwikkeling, mentale training en het verbeteren van mentale gezondheid en presteren? Op zaterdag 30 mei start weer de driedaagse opleiding NL sportpsycholoog Mindboxing – Het gevecht tussen je oren. Voor professionals die niet alleen over mindset willen praten, maar er methodisch mee willen werken via de Drie Batterijen methode. Meer informatie: HIER

Literatuurlijst

Barth, M., Güllich, A., Macnamara, B. N., & Hambrick, D. Z. (2022). Predictors of junior versus senior elite performance are opposite: A systematic review and meta-analysis of participation patterns. Sports Medicine, 52(6), 1399–1416. https://doi.org/10.1007/s40279-021-01625-4

Ericsson, K. A., Krampe, R. T., & Tesch-Römer, C. (1993). The role of deliberate practice in the acquisition of expert performance. Psychological Review, 100(3), 363–406. https://doi.org/10.1037/0033-295X.100.3.363

Güllich, A., Barth, M., Macnamara, B. N., & Hambrick, D. Z. (2023). Quantifying the extent to which successful juniors and successful seniors are two disparate populations: A systematic review and synthesis of findings. Sports Medicine, 53(6), 1201–1217. https://doi.org/10.1007/s40279-023-01840-1

Güllich, A., & Barth, M. (2024). Effects of early talent promotion on junior and senior performance: A systematic review and meta-analysis. Sports Medicine, 54(4), 697–710. https://doi.org/10.1007/s40279-023-01957-3

Güllich, A., Barth, M., Hambrick, D. Z., & Macnamara, B. N. (2025). Recent discoveries on the acquisition of the highest levels of human performance. Science, 390, eadt7790. https://doi.org/10.1126/science.adt7790

Macnamara, B. N., Hambrick, D. Z., & Oswald, F. L. (2014). Deliberate practice and performance in music, games, sports, education, and professions: A meta-analysis. Psychological Science, 25(8), 1608–1618. https://doi.org/10.1177/0956797614535810

Bron header foto: Pixabay