Prestatiedruk: niet alleen voor topsporters #161
Toen ik professioneel tennis speelde, was prestatiedruk een constante factor. Niet alleen tijdens wedstrijden, maar soms ook in trainingen, verwachtingen van m’n ouders, coaches en sportbonden, sponsors en misschien wel het meest: mijn eigen verwachtingen. Elke wedstrijd voelde als een beoordeling van mijn waarde als sporter. Lees in dit blog mijn tips als sportpsycholoog en oud-prof.
Door: NL sportpsycholoog Kim Wehrmann-Cassar
Prestatiedruk in het tennis
Ik herinner me momenten waarop mijn hartslag al omhoog ging voordat de eerste bal was geslagen. Niet omdat ik niet voorbereid was, maar omdat de inzet groot voelde. Winnen betekende doorgaan, punten en geld verdienen, bevestiging. Verliezen voelde soms als falen.
Nu, jaren later, speel ik nog steeds wedstrijden: toernooien en competities. Het verschil is dat de prestatiedruk anders voelt. Minder verbonden met ranking, geld of carrière, maar toch … ergens is die druk nooit helemaal weg. En dat fascineert me.
Tegenwoordig werk ik als sportpsycholoog en zie ik precies hetzelfde bij sporters in zowel de topsport als de breedtesport. Bij kinderen van tien die huilend van de baan komen omdat ze een wedstrijd verloren hebben. Bij volwassenen die zeggen dat ze “alleen voor hun plezier spelen”, maar zich toch enorm ergeren als het niet lukt.
Waar komt die prestatiedruk vandaan?
Dit is een vraag die ik regelmatig krijg van mijn cliënten. Veel mensen denken dat prestatiedruk alleen bestaat in de topsport. Maar prestatiedruk ontstaat niet door het niveau waarop je speelt. Prestatiedrukruk ontstaat door betekenis. Zodra iets belangrijk voor je is, ontstaat er spanning.
- Een jeugdspeler wil laten zien dat hij beter wordt.
- Een amateur wil zijn team niet teleurstellen.
- Een competitiespeler wil laten zien wat hij kan.
- Een topsporter speelt voor carrière of nationale eer.
- Het mechanisme erachter is eigenlijk hetzelfde.
*** MELD JE AAN! ***
START OPLEIDING MENTALE TRAINING 2026
Werk jij in zorg, onderwijs, sport, HR of coaching en zie je hoe stress, prestatiedruk en vermoeidheid mensen beïnvloeden? Wil je een wetenschappelijk onderbouwde en direct toepasbare methode leren om mentale veerkracht te vergroten?
Slechts 1x per jaar aangeboden door NL sportpsycholoog Jan Sleijfer
BEKIJK VIDEO [HIER] VAN OUD-DEELNEMERS
Complete toolbox MENTALE VAARDIGHEDEN volgens Drie Batterijen® methode
Driedaagse opleiding: za 30 mei, 06 juni en 13 juni 2026
Klik HIER voor meer info over de opleiding & licentie!
Verschillende factoren
Wat ik als speler nooit volledig begreep, maar als sportpsycholoog steeds duidelijker zie, is dat prestatiedruk een combinatie is van verschillende factoren:
- Eigen verwachtingen – wat vind ik dat ik moet kunnen?
- Waargenomen verwachtingen van anderen – wat denken anderen dat ik moet kunnen?
- De angst voor het oordeel – wat betekent het als ik verlies?
- Resultaatgericht sport klimaat – een klimaat waarin alleen winnen wordt beloond
- Belang van een wedstrijd – hoe groter de inzet, hoe groter de druk
- Identiteit gekoppeld aan prestatie – als ik win, ben ik goed, als ik verlies, heb ik gefaald
- Sociale vergelijking – sporters vergelijken zich voortdurend met anderen
Prestatiedruk: je onzichtbare vijand of vriend
Het bijzondere is dat prestatiedruk niet per definitie negatief is. Een bepaalde mate van spanning hoort bij sport. Het betekent dat iets belangrijk voor je is. Maar wanneer prestatiedruk omslaat in angst, blokkade of frustratie, kan het prestatie en plezier juist ondermijnen.
- Kinderen die vooral bezig zijn met winnen in plaats van spelen (soms gestimuleerd door ouders)
- Volwassenen die niet in de buurt komen van hun ‘trainingsniveau’
- Sporters die tijdens wedstrijden minder durven dan in trainingen
Oplaadtip NL sportpsycholoog
Volgens mij is het fenomeen willen winnen en de beste willen zijn inherent aan sporter zijn. Dat brengt uiteraard prestatiedruk met zich mee. De kunst is dus niet om prestatiedruk volledig te vermijden, dat is onmogelijk. De kunst is leren hoe je ermee omgaat.
Wat mij als speler uiteindelijk het meest hielp, en wat ik sporters nu ook leer, is het verleggen van de focus: van resultaat naar proces.
- Niet: ik moet winnen. Maar: hoe wil ik vandaag spelen
- Niet: ik mag geen fouten maken. Maar: durf ik mijn spel te spelen, ook onder druk
Want uiteindelijk is dat misschien wel de grootste paradox van sport: Hoe meer we gefixeerd zijn op het resultaat, hoe moeilijker het wordt om vrij te spelen. En juist dat vrije spel is vaak waar de beste prestaties ontstaan.
Misschien is dat ook waarom ik nog steeds zo graag wedstrijden speel. Niet omdat de prestatiedruk helemaal verdwenen is — die zal er waarschijnlijk altijd zijn — maar omdat ik inmiddels weet dat prestatiedruk ook simpelweg betekent dat iets voor je telt. En misschien is dat wel precies waarom we sporten?
Wil jij meer weten over mentale training en het verbeteren van mentale gezondheid en presteren? Op zaterdag 30 mei start weer de driedaagse opleiding NLsportpsycholoog Mindboxing – Het gevecht tussen je oren. Voor professionals die niet alleen over mindset willen praten, maar er methodisch mee willen werken via de Drie Batterijen methode. Meer informatie: HIER
