Waarom winnen alleen niet genoeg is: de vervulde topsporter #169
Veel mensen zien winnen in de topsport als het ultieme recept voor een geslaagd leven. Topsporters hebben een helder doel, werken jarenlang toe naar een droom en bereiken prestaties waar anderen alleen van kunnen dromen. Toch vertellen veel topsporters, zoals Iniesta (voetballer) en Phelps (zwemmer), achteraf een ander verhaal. Een blog over de grootste paradox van topsport.
Door NL sportpsycholoog: Ad Vos
Wat is de betekenis van winnen in het leven?
Achter olympische medailles, wereldtitels en records gaan regelmatig gevoelens schuil van leegte, identiteitsverlies en de vraag: was dit alles? Dat lijkt paradoxaal. Maar misschien is het juist een logisch gevolg van topsport.
Volgens Ronkainen en Nesti (2018) confronteert topsport mensen met fundamentele vragen over identiteit, vrijheid, verantwoordelijkheid en levensbetekenis. Topsport vergroot thema’s uit die ieder mens tegenkomt: wie ben ik, wat vind ik belangrijk en waar geef ik richting aan mijn leven? Vanuit dit perspectief zijn twijfels, onzekerheid en gevoelens van leegte geen afwijkingen die moeten worden opgelost, maar normale menselijke ervaringen die kansen bieden voor groei.
In hun recente literatuurreview laten Oblinger-Peters, Henriksen en Ronkainen (2025) zien dat vragen naar betekenis en levensdoel regelmatig naar voren komen tijdens belangrijke momenten in een sportloopbaan, zoals succes, blessures, selectie, falen en einde carrière. De vraag is daarom niet alleen hoe een sporter succesvol wordt, maar ook hoe een sporter een betekenisvol leven opbouwt.
Wanneer winnen of succes niet voldoende blijkt
Een van de bekendste voorbeelden is Michael Phelps. Met 23 olympische gouden medailles geldt hij als de succesvolste olympiër aller tijden. Toch sprak hij openlijk over depressieve periodes en gevoelens van leegte nadat zijn grootste sportieve doelen waren bereikt.
Zijn ervaring staat niet op zichzelf. Ronkainen en Nesti (2018) wijzen erop dat juist het bereiken van grote doelen existentiële vragen kan oproepen. Jarenlang geeft een ambitie richting aan het leven. Maar wanneer dat doel eenmaal is bereikt, kan de vraag ontstaan wat er nog overblijft wanneer prestaties niet langer het antwoord zijn.
Het probleem is niet dat succes waardeloos is. Het probleem is dat:
Geen enkele medaille antwoord kan geven op de vraag wie je bent wanneer het applaus verstomt.
*** Jouw provincie zoekt een SPORTPSYCHOLOOG ***
Werk je zelfstandig? Maar liever niet alleen!
Interesse en zelfstandig psycholoog? Sluit je HIER aan bij NL sportpsycholoog.
Meer dan presteren 0f winnen
Wat maakt een sportloopbaan dan wel vervullend? Baumann en Ruch (2025) beschrijven fulfillment in life als het gevoel dat iemand zijn:
- mogelijkheden heeft benut,
- trouw aan zichzelf heeft geleefd en
- iets van waarde heeft bijgedragen.
Deze drie elementen bieden een interessant perspectief op topsport. Opvallend is dat deze drie elementen nauw aansluiten bij de bevindingen van Oblinger-Peters en collega’s (2025). Hun review laat zien dat betekenis in topsport niet uit één bron voortkomt, maar ontstaat in de wisselwerking tussen prestaties, relaties, persoonlijke ontwikkeling en bredere levensdoelen.
1. Heb ik mijn mogelijkheden benut?
De eerste dimensie is heelheid: het gevoel dat je je talenten daadwerkelijk hebt ontwikkeld. Het gaat niet om perfectie, maar om het besef dat je jezelf volledig hebt ingezet voor wat voor jou belangrijk was. De Britse zwemmer Adam Peaty gaf hiervan een treffend voorbeeld.
Na jaren van dominantie en een moeilijke periode van mentale uitputting zei hij na zijn zilveren medaille tijdens de Olympische Spelen van Parijs: “In my heart, I’ve already won.” Zijn uitspraak laat zien dat vervulling niet uitsluitend voortkomt uit winnen, maar ook uit het gevoel dat je alles hebt gegeven wat binnen jouw mogelijkheden lag.
2. Ben ik trouw gebleven aan mezelf?
De tweede dimensie is congruentie: leven in overeenstemming met persoonlijke waarden en identiteit. Juist hier schuilt een risico binnen topsport. Veel sporters groeien op in een omgeving waarin waardering sterk samenhangt met prestaties. Daardoor kan hun identiteit volledig samenvallen met de rol van sporter. Brewer en Petitpas (2017) noemen dit identity foreclosure: het te vroeg vastleggen van de identiteit rond één dominante rol.
Wanneer prestaties wegvallen door blessures, deselectie of einde carrière, kan daardoor niet alleen het sportieve zelfbeeld worden geraakt, maar ook het gevoel van wie iemand als mens is. Voetballegende Andrés Iniesta beschreef hoe hij juist tijdens een uiterst succesvolle fase van zijn carrière worstelde met depressieve gevoelens. Achteraf sprak hij minder over prijzen dan over verbondenheid, authenticiteit en relaties.
Vanuit existentieel perspectief vraagt een betekenisvol leven niet om minder toewijding aan sport, maar wel om toegang tot meerdere bronnen van betekenis.
3. Heeft wat ik doe ertoe gedaan?
De derde dimensie van vervulling betreft waarde: het gevoel dat je inspanningen betekenis hebben gehad voor anderen of voor iets dat groter is dan jezelf. Opvallend genoeg verschuift deze vraag vaak gedurende een topsportloopbaan. Waar prestaties aanvankelijk centraal staan, ontstaat later regelmatig de behoefte om kennis door te geven, anderen te begeleiden of maatschappelijk iets bij te dragen.
Psycholoog Erik Erikson beschreef dit proces als generativiteit: de behoefte om iets achter te laten dat verder reikt dan jezelf. Onderzoek van Schmid en collega’s (2024) laat zien dat topsporters die betekenis ontlenen aan meerdere levensdomeinen, zoals relaties, persoonlijke groei en maatschappelijke betrokkenheid, meer welzijn en zelfvertrouwen rapporteren dan sporters die betekenis vrijwel uitsluitend ontlenen aan prestaties.
Ook Kinoshita en collega’s (2024) laten zien dat duurzaam welzijn samenhangt met autonomie, verbondenheid, persoonlijke groei en een gevoel van doelgerichtheid. Vervulling, betekenis en welzijn blijken daarmee nauw met elkaar verbonden.
Wat betekent dit voor coaches?
De belangrijkste implicatie is dat mentale begeleiding niet uitsluitend over presteren of winnen hoeft te gaan. Ronkainen en Nesti (2018) plaatsen vraagtekens bij een sportpsychologische benadering die zich primair richt op prestatieverbetering. Wanneer succes de enige maatstaf wordt, dreigt de sporter gereduceerd te worden tot een instrument voor prestaties in plaats van een mens met een eigen levensverhaal.
Dat vraagt om andere gesprekken. Niet alleen: Hoe kunnen we beter presteren? Maar ook: Wie ben jij buiten je sport? Welke waarden zijn voor jou belangrijk? Waar haal jij betekenis uit wanneer prestaties wegvallen? Hoe wil jij later terugkijken op je carrière? Juist dergelijke gesprekken kunnen sporters helpen om ook tijdens blessures, tegenslagen of het einde van hun loopbaan toegang te houden tot bredere bronnen van betekenis.
Oplaadtip NL sportpsycholoog
Misschien is de grootste paradox van topsport dat de weg naar uitzonderlijke prestaties sporters uiteindelijk confronteert met een vraag die voor ieder mens geldt. Niet hoeveel medailles je hebt gewonnen. Maar of je leven betekenisvol is geweest. Medailles kunnen prestaties bevestigen. Ze kunnen geen betekenis garanderen.
Uiteindelijk blijkt de belangrijkste vraag voor een topsporter misschien niet: Hoe word ik kampioen? Maar: Hoe wil ik later zeggen dat ik heb geleefd?
Heb jij als (sport)ouder, coach of club ook vragen over winnen en de diepere betekenis van (top)sport? Of wil jij als psycholoog bij NL sportpsycholoog aansluiten? Neem contact met ons op en zet de stap richting mentale training. NL sportpsycholoog gebruikt de Drie batterijen methode. Daarmee wordt dagelijks denkkracht, gevoelskracht en lichaamskracht van de sporter gemonitord, waarmee inzicht ontstaat op het functioneren en de prestaties van de sporter.
Of ga gelijk zelf aan de slag met twee andere aanraders:
- BOEK: Bestel het boek Mindboxing– Het gevecht tussen je oren, geschreven door NL sportpsycholoog Jan Sleijfer. En ga zelfstandig aan de slag met de Drie Batterijen® methode.
- PODCAST: Beluister de inspirerende podcasts van NLsportpsycholoog. Ook te beluisteren via de bekende platforms als Spotify, Apple Podcast en Youtube.
Literatuur
Baumann, D., & Ruch, W. (2025). The hallmark of a good life: Introducing fulfillment in life. New Ideas in Psychology, 79, Article 101185.
Brewer, B. W., & Petitpas, A. J. (2017). Athletic identity foreclosure. Current Opinion in Psychology, 16, 118–122.
Erikson, E. H. (1985). The life cycle completed. W. W. Norton.
Kinoshita, K., Sato, S., & Sugimoto, D. (2024). Conceptualisation, measurement, and associated factors of eudaimonic well-being of athletes: A systematic review. International Journal of Sport and Exercise Psychology, 22(8), 1877–1907.
Oblinger-Peters, V., Henriksen, K., & Ronkainen, N. J. (2025). Searching for meaning and purpose in elite sport: A narrative review of sport psychology literature with theoretical insights from psychology. Psychology of Sport and Exercise, 76, Article 102725.
Ronkainen, N. J., & Nesti, M. (2018). Existential approaches in sport psychology: Charting a future research agenda. International Review of Sport and Exercise Psychology, 11(1), 238–255.
Schmid, M. J., Oblinger-Peters, V., Örencik, M., Hlasová, H., Schmid, J., Conzelmann, A., & Ronkainen, N. J. (2024). Meaning in life of elite athletes: A person-oriented study. Psychology of Sport and Exercise, 74, Article 102730.
