De grootste mythe in het voetbal: “Een penalty kun je niet trainen.” #168
“Je kunt de druk van een WK-wedstrijd niet nabootsen.” Het is misschien wel de meest gehoorde uitspraak wanneer een ploeg een strafschoppenserie verliest. Het klinkt logisch. De miljoenen kijkers, de wetenschap dat één penalty trap een land kan laten juichen of huilen: dat creëer je niet op een trainingsveld.
Door: NL sportpsycholoog Yannick Balk
Penalty en druk
Maar die conclusie is onjuist. Nee, je kunt niet exact dezelfde druk creëren. Maar dat hoeft ook niet. De vraag is niet of je de druk kunt nabootsen. De vraag is of je spelers en keepers beter kunt voorbereiden op presteren onder druk. En het antwoord daarop is volmondig: ja.
Onderzoek uit onder andere de sportpsychologie laat zien dat prestaties onder druk niet uitsluitend afhangen van technische kwaliteit. Ze worden bepaald door de mate waarin iemand zijn aandacht, spanning, emoties en besluitvorming kan reguleren wanneer de inzet hoog is. Dat zijn vaardigheden. En vaardigheden kun je trainen.
Voorspelbaarheid penalty
Sterker nog: juist omdat penalty’s zo voorspelbaar zijn, zijn ze uitstekend te trainen. Voor de penaltynemer begint dat met het ontwikkelen van een vaste routine. Iedere strafschop verloopt volgens hetzelfde script: ademhaling, focuspunt, visualisatie, aanloop en uitvoering. Die routine moet zo vaak zijn geoefend dat deze ook onder enorme spanning automatisch blijft functioneren.
Daarnaast kan de druk tijdens trainingen bewust worden opgevoerd. Teamgenoten die toekijken, competitieve elementen, consequenties aan missen verbinden, vermoeidheid vooraf, tijdsdruk en afleiding door geluid. Geen van deze elementen is gelijk aan een WK-wedstrijd, maar samen zorgen ze ervoor dat spelers leren omgaan met oplopende spanning in plaats van erdoor verrast te worden.
De keeper en de penalty
Ook de keeper kan veel meer trainen dan vaak wordt gedacht. Niet alleen het analyseren van de voorkeursrichtingen van tegenstanders, maar ook het herkennen van lichaamstaal, het bewust vertragen van het (moment binnen de spelregels) en het ontwikkelen van een eigen mentale routine. Een keeper die voor iedere penalty zijn ademhaling controleert, zijn aandacht richt op de juiste informatie en volledig in het moment zit, vergroot zijn kans op succes aanzienlijk.
Misschien nog belangrijker is dat zowel nemer als keeper leren dat spanning geen vijand is. Een verhoogde hartslag, zweterige handen en trillende benen betekenen niet dat iemand niet kan presteren. Ze betekenen dat de situatie ertoe doet. Wie deze signalen leert accepteren en benutten, behoudt veel meer controle dan iemand die probeert ze weg te drukken.
Geen geluk
De geschiedenis laat zien dat succesvolle teams zelden alleen op geluk vertrouwen. Zij bereiden zich systematisch voor. Niet omdat voorbereiding succes garandeert, maar omdat zij de kans op succes vergroot. Een penaltyserie zal altijd onzeker blijven. Maar onzekerheid is geen excuus om niet te trainen.
Wie zegt dat druk niet na te bootsen is, heeft gelijk. Wie daaruit concludeert dat je een penaltyserie dus niet kunt trainen, heeft ongelijk.
NL sportpsycholoog oplaadtips voor de penaltynemer
Oplaadtips voor de penaltynemer:
- Beslis vóór de aanloop en committeer je volledig
Twijfel is de grootste vijand van een goede penalty. Een last-minute verandering leidt vaak tot minder nauwkeurige en zachtere schoten. Kies de hoek, zie de bal daar eindigen, niet meer veranderen.
- Gebruik een vaste routine
Een routine voorkomt dat je aandacht wordt opgeslokt door de consequenties van missen (“als ik mis…”). Ze brengt je terug naar het proces. Eén rustige ademhaling, focus op een klein punt in het doel, starten zonder aarzelen.
- Richt je aandacht op de taak, niet op de spanning
Een verhoogde hartslag, spanning of trillende benen zijn normaal. Succesvolle penaltynemers richten hun aandacht desondanks volledig op de uitvoering. Van “Ben ik zenuwachtig?” naar “Waar wil ik de bal raken?”.
Heb jij als sporter, ouder, coach of club vragen over een mentaal trainingstraject of wil je een workshop op de club organiseren? Of wil jij als psycholoog bij NL sportpsycholoog aansluiten? Neem contact met ons op en zet de stap richting mentale training. NL sportpsycholoog gebruikt de Drie batterijen methode. Daarmee wordt dagelijks denkkracht, gevoelskracht en lichaamskracht van de sporter gemonitord, waarmee inzicht ontstaat op het functioneren en de prestaties van de sporter.
Of ga gelijk zelf aan de slag met twee andere aanraders:
- BOEK: Bestel het boek Mindboxing– Het gevecht tussen je oren, geschreven door NL sportpsycholoog Jan Sleijfer. En ga zelfstandig aan de slag met de Drie Batterijen® methode.
- PODCAST: Beluister de inspirerende podcasts van NLsportpsycholoog. Ook te beluisteren via de bekende platforms als Spotify, Apple Podcast en Youtube.
